|



 |
|
|
|
sp1 kielce
Motto:

"Takie będą Rzeczypospolite
Jakie ich
młodzieży chowanie"
Stanisław Wawrzyniec
Staszic
Urodzony 6 listopada 1755 w Pile, zmarł 20
stycznia 1826 w Warszawie-polski działacz oświeceniowy, pisarz i publicysta,
filozof i tłumacz, geograf i geolog; ksiądz (przez niemalże 20 ostatnich lat
życia, Staszic nie pełnił posługi pasterskiej i nie nosił ornatu). Urodzony w
rodzinie mieszczańskiej, po ukończeniu szkół w Poznaniu, uzyskał święcenia i w
1778 został duchownym. Dalsze wykształcenie uzyskał w latach 1779-1781 we
Francji i Niemczech. Jeszcze dwukrotnie w latach 1790-1791 oraz 1794-1797
wyjeżdżał za granicę. Wg kroniki parafii pw. św. Katarzyny w Czernięcinie w
latach 1788-1791 był proboszczem w Turobinie. Był wychowawcą synów eks-kanclerza
Andrzeja Zamoyskiego. W celach naukowych podróżował po kraju prowadząc badania
geologiczne. Pełnił funkcje państwowe i społeczne.
Staszic był jednym z czołowych reformatorów i
uczonych polskiego oświecenia. Filozof, głoszący monistyczną koncepcję rozwoju
świata. Działał na rzecz poprawy położenia chłopów, w 1812 r., w folwarku
Jarosławiec (koło Uchań) zakłada Hrubieszowskie Towarzystwo Rolnicze stając się
tym samym prekursorem w dziedzinie spółdzielczości w Polsce (w 1816 r. dołączy
folwark dziekanowski a w 1817 r. folwark hrubieszowski-mieszczanie posiadający
własne majątki nie zgodzili się na włączenie miasta do Towarzystwa). Pod
względem ideowym skłaniał się ku fizjokratyzmowi oraz panslawizmowi (szczególnie
po 1815 roku). Zwolennik gruntownych reform systemowych w I Rzeczypospolitej, w
okresie Sejmu Wielkiego wspierał piórem zmiany przeprowadzane przez parlament.
Od 1808 r. prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk, po 1818 założył Towarzystwo
Rolnicze w Hrubieszowie. 1807-1812 członek Izby Edukacyjnej, od 1815 Komisji
Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, członek Rady Stanu Królestwa
Polskiego. Współorganizator szkoły uniwersyteckiej w Warszawie (1816) oraz
Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach.
Odegrał ważną rolę w rozwoju przemysłu, działając
także jako geolog i badacz natury. Naśladował w ten sposób poniekąd dokonania
swego rówieśnika: hrabiego Fryderyka Redena na Górnym Śląsku. W latach 1816-1824
pełnił funkcję dyrektora generalnego Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa
Kongresowego. Przygotował wówczas plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu
Przemysłowego. Odkrył złoża węgla kamiennego na terenie obecnej Dąbrowy
Górniczej i zainicjował tam budowę kopalni. Z inicjatywy Staszica powstało wiele
obiektów przemysłowych, m.in. pierwsze w Królestwie Polskim huty cynku (4 huty o
wspólnej nazwie "Konstanty"-1816-1822) oraz ośrodki hutnictwa żelaza.
Był mecenasem i promotorem, wynalazcy Abrahama
Sterna. Jest patronem AGH w Krakowie.
Pochowany na terenie należącego do Wyższego
Metropolitalnego Seminarium Duchownego kościoła pw. Niepokalanego Poczęcia
Najświętszej Maryi Panny w parafii bł. Edwarda Detkensa (dawny kościół
Kamedułów), znajdującego się na warszawskich Bielanach przy ul. Dewajtis 3. W
pogrzebie duchownego uczestniczyło 14 tysięcy warszawiaków. Zgodnie z ostatnia
wolą zmarłego część jego majątku-800 tys. zł została podzielona po 200 tys. zł
między fundusze założycielskie domu zarobkowego dla ubogich i Szpitala
Dzieciątka Jezus, a reszta na pomnik Mikołaja Kopernika, Instytut Głuchoniemych
i Szpital Marcinkanek. Przez niemal cztery lata po śmierci Staszica jego grób
był miejscem spotkań warszawskiej młodzieży i członków ruchów
patriotycznych.
Źródło:
Wikipedia
|
|
|